Histoire de l’espéranto à Chambéry / Esperanto-historio en Ŝamberio

(Legu en Esperanto ĉisube !) Voici les grandes lignes du rapport de certains chambériens avec l’espéranto depuis le tout début du XXème siècle.

Une des premières revues espérantistes, en date de 1903 / Unu el la unuaj esperantistaj gazetoj el 1903

Une des premières revues espérantistes, en date de 1903 / Unu el la unuaj esperantistaj gazetoj el 1903

Histoire de l’espéranto à Chambéry (1)

  • Avant la première guerre mondiale : de la vigueur

Comme chacun sait, le premier livre sur l’espéranto fut édité en 1887 en russe. Une des premières revues sur l’espéranto en langue française, L’espérantiste, nous apporte quelques informations sur l’espéranto en Savoie au tout début du 20ème siècle. Dans notre région se fut Jeanne Zabilonder qui lança l’espéranto à Lyon en 1885.

Revue régionale au début du 20ème siècle - Regiona revuo dum la komenco de la 20a jarcento

En 1913 et 1914 une revue régionale rohnalpine existait / En 1913 kaj 1914 rodanalpa gazeto ekzistis

La première personne qui s’abonna à L’espérantiste à Chambéry fut Mme Du Bourg en 1901. En 1909 42 personnes de Chambéry participaient au deuxième congrès régional qui se déroulait à Saint-Étienne. Joseph Évrot, qui naquit à Chambéry, fut vivre le mouvement espérantiste local avant la première guerre mondiale.

À cette époque l’espéranto n’avait pénétré que les sphères intellectuelles. C’était surtout des médecins, religieux, instituteurs et pharmaciens qui le pratiquaient.

  • Après la première guerre mondiale et jusqu’aux années 80 : un peu en sommeil

De la fin de la première guerre mondiale jusqu’aux années 80 il y a peu d’informations disponibles sur l’ampleur du mouvement localement, mais il semble que moins de personnes pratiquaient l’espéranto qu’avant la guerre. Cependant, l’espéranto semblait se répandre un peu plus chez les travailleurs.

  • De 1980 à maintenant : ça se réveille

De 1982 à 1989 avaient lieu du cours par semaines à la Maison de la jeunesse et de la culture de Chambéry donnés par Geniève Letzgus et Louis Marmoex (2).

À gauche, une photo de Raymond Boré, qui réalisa une marque postale en hommage à Joseph Évrot (à droite) / Maldekstre : foto de Raymond Boré, kiu proponas  poŝtotompono homaĝe al Joseph Evrot (dekstre)

À gauche, une photo de Raymond Boré, qui réalisa une marque postale en hommage à Joseph Évrot (à droite) / Maldekstre : foto de Raymond Boré, kiu proponas poŝtotompono homaĝe al Joseph Evrot (dekstre)

En 1987 s’est déroulé un congrès régional à Chambéry, au cours duquel on inaugura le square Zamenhof à l’initiative de Raymond Boré. Des italiens de Turin y ont assisté grâce au jumelage entre les 2 villes. En 1992 on y construisit un monument à l’hommage de Zamenhof.

En 1997 Kristian Garino et Raymond Boré ont fondé l’association locale Esperanto Vive, qui existe encore aujourd’hui en ayant toujours pour but de promouvoir la notoriété, l’usage et l’apprentissage de la langue. Depuis 2000 il existe un cours hebdomaire à la Maison des associations qui fut très rapidement guidé par Claude Pépin, l’actuelle présidente et institutrice de l’association.

Le 56ème congrès de la SAT-Amikaro du 14 au 18 avril 2001 eut lieu à Chambéry. Ce fut l’occasion de planter un arbre en hommage à Zamenhof au parc de Buisson Rond (3).

Le congrès annuel de l’association nationale Espéranto-France s’est également déroulé à Chambéry en 2014, qui fut aussi l’année de la relance du jumelage avec les espérantistes turinois.

Attention ! Ce brève récit est sans doute critiquable et insuffisant, peu de sources primaires comme secondaires étant disponibles. Il a existé certainement d’autres personnes et actions à Chambéry que celles sus-mentionnées, dont l’histoire n’a malheureusement pas conservé la mémoire.

Les villes françaises où l'espéranto s'était répandu en 1910 / La franca urboj kie Esperanto ekzistis en 1910

Les villes françaises où l’espéranto s’était répandu en 1910 / La franca urboj kie Esperanto ekzistis en 1910

Esperanto-historio en Ŝamberio (1)

  • Antaŭ la unua mondmilito : viglinta

Kiel ĉiu scias, la unua libro pri Esperanto eldonis en 1887 ruslingve. Unu el la unuaj gazetoj franclingve pri Esperanto, La Esperantisto, donas al ni kelkajn informojn pri Esperanto en Savojo komence de la 20a jarcento. En nia regiono inicis Jeanne Zabilonder Esperanto en Leono en 1885. La unua persono kiu aliĝis al La Esperantisto en Chambéry estas S-ino Du Bourg en 1901. En 1909 42 personoj el Ŝamberio partoprenis duan regionan kongreson en Sankta-Stefano. Joseph Evrot, kiu naskiĝis en Ŝamberio, vivigas la lokan movadon antaŭ la unua mondmilito.

Ĉiepoke Esperanto vastigis nur en la intelektualaj sferoj. La parolintoj estis precipe kuracistoj, religiistoj, instruistioj aŭ apotekistoj.

  • Post la unua mondmilito ĝis la 80-a jaroj : iom dorminta

De la fino de la unua mondmilito ĝis 1980 ne estas multe da informoj pri la lokaj agadoj, sed ŝajnas ke malpli da personoj praktikis Esperanton dum ĉi-tiu periodo ol antaŭ 1914. Tamen ĝi iom plivastigas ĉe la laborantoj.

  • De 1980 ĝis nun : vekiĝanta

De 1982 ĝis 1989 okazis du kursojn po semajno en la urbo en la Domo de la juneco kaj de la kulturo (MJC france) per Geneviève Letzgus kaj Louis Marmoex (2).

En 1987 okazis regiona kongreso en Chambéry, dum kiu oni inaŭguris la Zamenhof-skvaro, laŭ la iniciato de Raymond Boré. Partoprenis italoj el Torino dank’al la ĝemeliĝo inter la du urboj. En 1992 oni konstruis Zamenhof-monumenton.

Kristian Garino kaj Raymond Boré fondis en 1997 Esperanto Vive, la loka asocio kiu ankoraŭ ekzistas hodiaŭ, provinta kaj provanta pligravigi la famecon, la uzadon kaj la instruadon de Esperanto. Ekde 2000 okazis ĉisemajna kurso aŭ renkonto en la Asocidomo (Maison des Associations france) tre rapide gvidintaj per Claude Pépin, la aktuala prezidantino kaj instruistino.

Okazis la 56-a Esperanto-Kongreso de SAT-Amikaro, de la 14-a de aprilo ĝis la 18-a de aprilo 2001, dum kiu oni plantis Zamenhof-arbon en urbparko (3). En 2014 okazis la ĉiujara kongreso de la nacia asocio Espéranto-France kaj la revivigo de la ĝemeliĝo kun Turin.

Atentu ! Ĉi-tiu rakonteto estas kritikebla kaj nesufiĉa pro la malmulto da primaraj aŭ sekundraj fontoj disponeblas. Certe aliaj personoj kaj agadoj ekzistis en Ŝamberio, kies la historio bedaŭrinde ne konservis la memoron. 

Nelly Darbois


Notes / Notoj :

(1) La majorité des informations de cet article proviennent du salutaire ouvrage en langue française d’André Védrine, Cent ans d’ Espéranto dans la région Rhône-Alpes et en Saône et Loire, 1995, consultable ici / La plimulto de la informoj devenas el franclingva libro : André Védrine, Cent ans d’ Espéranto dans la région Rhône-Alpes et en Saône et Loire, 1995, konsultebla ĉi-tie.

(2) Selon les archives de la MJC / Laŭ la arkivoj de la MJC (france).

(3) Un résumé du congrès ici / Rezumo de la kongreso cxe SAT-amikaro.

Publicités